ODKRYCIE PODPISU (PROROKA?) IZAJASZA W JEROZOLIMIE

Opracowanie Kasia Śmiałkowska | Opublikowane w piątek, 02 marca 2018

Podczas wykopalisk w Jerozolimie znaleziono przedmiot, który może być pierwszym pozabiblijnym dowodem istnienia proroka Izajasza. Na południe od Wzgórza Świątynnego, na wykopaliskach na Ofelu, archeolog Eilat Mazar z Uniwersytetu Hebrajskiego i jej zespół odkryli niewielki odcisk pieczęci z napisem „[należy] do Izajasza nvy”. Górnej części odcisku brakuje, a lewa krawędź jest uszkodzona. Rekonstruując kilka hebrajskich liter w tej brakującej części można by odczytać tekst „[należy] do Izajasza proroka”.

Jeśli taka rekonstrukcja okazałaby się właściwa, mógłby to być podpis biblijnego proroka Izajasza – postaci, którą napotykamy w 2 Księdze Królewskiej, 2 Księdze Kronik oraz Proroctwie Izajasza.

Zespół Eilat Mazar znalazł odcisk pieczęci w nienaruszonych gruzach z epoki żelaza (datowanych na VIII-VII w. p.n.e.), tuż za południowowschodnią ścianą królewskiej piekarni, struktury włączonej w miejskie fortyfikacje, która działała aż do zburzenia Jerozolimy przez Babilończyków w roku 586 p.n.e.

Cały materiał wykopany w tym miejscu został starannie przesiany na mokro (czyli umieszczony na sicie i przelany wodą). Proces ten ujawinił wiele znalezisk – w tym odcisk pieczęci Izajasza, a także pieczęci króla judzkiego Hiskiasza (Ezechiasza), które przegapiono podczas wykopalisk prowadzonych metodą tradycyjną. Ponieważ każdy z tych odcisków ma niecałe dwa centymetry średnicy i taki sam kolor jak ziemia, łatwo zrozumieć, że nie dostrzeżono ich na miejscu prac.

Odcisk pieczęci Izajasza, nazywany bullą, powstał przez położenie kawałka miękkiej gliny na sznurku, którym związano lniany worek. Następnie wciśnięto w glinę pieczęć Izajasza, w ten sposób zamykając pakiet jego osobistym podpisem. Glina stwardniała i przetrwała wiele wieków, zachowując jednocześnie podpis Izajasza.

Chociaż większość górnej części bulli Izajasza uległa zniszczeniu, a lewa strona jest uszkodzona, archeologom udało się zidentyfikować z pozostałości wizerunek i napis. Bulla podzielona jest na trzy pasy. W górnym pasie widać pasącą się łanię, symbol błogosławieństwa. W pasie środkowym zapisane jest starożytnym hebrajskim Jesza’jah[u] (hebrajska wersja imienia Izajasz). Na dole widać litery NVY. Gdyby na końcu tego słowa dodać alef, powstałby wyraz NAVY, który po hebrajsku oznacza proroka. Na końcu pasa środkowego prawdopobnie znajdowała się litera waw – litera kończąca hebrajskie imię „Izajasz” (czyli „u” w Jesza’jahu). Gdyby po waw dodane było jeszcze he, napis oznaczałby „należący do Izajasza proroka”.

Eilat Mazar wyjaśnia: “Ponieważ odcisk pieczęci jest nieco uszkodzony na końcu słowa NVY, nie wiadomo, że pierwotnie była tam litera alef, która dawałaby hebrajskie słowo „prorok” i pozwalała zidentyfikować pieczęć jako własność proroka Izajasza. Jako że tego fragmentu brakuje, musimy również brać pod uwagę możliwość, że było to po prostu imię Nawi. Co do imienia Izajasz nie ma jednak wątpliwości”.

Biblia opisuje bliski związek proroka Izajasza z królem Hiskiaszem. Hiskiasz, który panował w latach 727-698 p.n.e., podczas sprawowania władzy polegał na radach Izajasza, szczególnie w czasie oblężenie Jerozolimy przez Asyrię.

Gdy Hiskiasz wstąpił na tron w wieku 25 lat, Juda była państwem-wasalem imperium asyryjskiego i regularnie płaciła Asyrii trybut. Hiskiasz przez wiele lat poddawał się temu zarządzeniu, ale w pewnym momencie zbuntował się i przestał wysyłać daninę. Spodziewając się asyryjskiego ataku, poprawił fortyfikacje Jerozolimy. Wzmocnił mury miejskie i wyciął w litej skale tunel, który zapewniał mieszkańcom wodę podczas oblężenia (2 Kron. 32:2-4).

Asyryjski król Sancheryb odpowiedział na bunt Hiskiasza siłą. Podjął kampanię przeciwko Judzie, burząc wiele judzkich miast, jak na przykład Lachisz (co można zobaczyć na reliefach, panelach z pałacu Sancheryba w Niniwie, wystawionych obecnie w British Museum w Londynie). Na koniec Asyryjczycy oblężyli Jerozolimę w roku 701 p.n.e.

Prorok Izajasz zapowiedział, że Jerozolima nie wpadnie w ręce Asyryjczyków i tak się rzeczywiście stało – pomimo militarnej potęgi Asyryjczyków. To zwycięstwo pozwoliło ugruntować pojęcie Jerozolimy jako miasta nie do zdobycia.

Nawet na tzw. Słupku Sennacheryba, gdzie król zapisał swoje podboje, nie ma informacji, że miasto zostało podbite – jedynie że Sennacheryb je oblężył, otrzymał daninę i zamknął Hiskiasza „jak ptaka w klatce”. 2 Król. 18:13-19:36 pisze, że Asyryjczycy nadale oblegali Jerozolimę nawet po zapłaceniu daniny przez Hiskiasza; nie odstąpili, aż Bóg zesłał na nich zarazę. Słupek Sennacheryba nic o zarazie nie wspomina.

Odciski pieczęci Izajasza i króla Hiskiasza znaleziono na Ofelu około trzy metry od siebie. Jeśli bulla Izajasza rzeczywiście przedstawia podpis proroka, pasowałoby to do znalezienia jej w tak bliskim sąsiedztwie pieczęci Hiskiasza. Ich wspólne dziedzictwo trwa – nawet na długo po ich śmierci.


Bulla Izajasza podzielona na trzy pasy: w górnym widać pasącą się łanię; w środkowym – imię „Izajasz”; w dolnym – litery NAV. źródło: Biblical Archaeology Society


Lokalizacja wykopalisk u podnóża południowych murów Wzgórza Świątynnego. źródło: The Times of Israel


Bulla Izajasza – odcisk pieczęci sprzed 2700 lat. źródło: The Times of Israel


Odcisk pieczęci Hiskiasza odkrytej również na Ofelu. źródło: The Times of Israel


Słupek Sennacheryba w Instytucie Orientalnym w Chicago (zbiory własne). zob.: ePatmos - Jak ptak w klatce

Dodatkowe informacje: 


Na podstawie:
biblicalarcheology.org - Isaiah’s Signature Uncovered in Jerusalem

Następny | Poprzedni