PISANIE ZWOJU TORY

Opracowanie Kasia Śmiałkowska | Opublikowane w piątek, 27 października 2017

Żydzi często nazywani są am ha-sefer – lud księgi. Stwierdzenie to podkreśla ważność tekstu w judaiźmie oraz wiarę, że Bóg komunikuje się z nami za pośrednictwem słowa pisanego. Centralnym tekstem judaizmu jest Tora. Znaczenie zawartej w niej nauki uwydatnione jest przez to, że pisana jest ona w szczególny sposób.

AKT RELIGIJNY

Pisanie Tory to akt religijny. Po pierwsze, koszerny (czyli zgodny z żydowskim prawem) zwój Tory musi być pisany ręcznie. Robi to sofer (skryba), specjalnie przeszkolony człowiek, szanujący i znający prawa związane z prawidłowym pisaniem i łączeniem zwoju. Sofer pochodzi od hebrajskiego korzenia oznaczającego „liczyć”. Zgodnie z Talmudem pisarze ci liczą każdą literę Tory.

Współcześni pisarze są bardziej szczegółowo określani jako sofer stam. Stam to akronim słów sefer torah (zwój Tory), tefilin (filakterie) i mezuza. Wszystkie te obiekty rytualne muszą być pisane w zgodzie ze ścisłymi wymaganiami co do rozmiaru, stylu liter i rozkładu na karcie.

Istnieją również ograniczenia co do materiałów używanych przy tworzeniu tych świętych przedmiotów. Pergamin, na którym pisze się tekst, musi pochodzić z koszernego zwierzęcia. Skryba przygotowuje specjalny atrament oraz narzędzie pisarskie – pióro, zwykle indycze. Przed rozpoczęciem pisania narzędziem sporządzonym z trzciny wyznacza na pergaminie linie.

Po zakończeniu pisania wszystkie części pergaminu zszywane są w jedną całość nicią zrobioną ze zwierzęcych żył. Ukończony zwój przymocowuje się do drewnianych uchwytów. Przy sporządzaniu Tory nie można korzystać z żadnych przedmiotów zawierających żelazo, bo z metalu wytwarza się broń używaną na wojnie.

Tora, filakterie i mezuzy pisane są specjalnymi literami. Choć pismo to przypomina „kwadratowe” litery hebrajskie, niektóre litery ozdobione są koronami zwanymi tagin. Istnieją pewne różnice między kaligrafią aszkenazyjską a sefardyjską, ale grupy te mogą się wymieniać zwojami. Kilkaset lat temu różnice w zapisie były bardziej znaczące. Zwoje pisane przez grupy chasydzkie miały przy niektórych literach dodatkowe ozdoby; każda litera miała według nich znaczenie mistyczne. Dziś zwoje Tory są bardziej ujednolicone.

Skryba przygotowuje pergamin zaznaczając na nim 43 linie poziome oraz dwie linie pionowe na każdym z końców. Pozwala to umieścić na nim 42 standardowe linijki tekstu. Na każdym arkuszu mieści się 3-8 kolumn tekstu. Niektóre litery mogą zostać rozciągnięte, żeby lewy margines kolumny był równy.

W Torze są pewne miejsca, gdzie niektóre litery są mniejsze lub większe od standardowego wymiaru, albo gdzie tekst pisany jest w innej niż zwykle kolumnie. Każda z tych zmian niesie w sobie szczególne znaczenie.

Na przykład w 2 Mojż. 15:1-19, w pieśni opisującej rozstąpienie się morza, kolumny na siebie zachodzą (Torah-scroll-Song-of-the-Sea). Dwie kolumny po bokach symbolizują rosztąpione morze, a kolumna środkowa to synowie izraelscy idący po suchym dnie. W ten sposób fragment ten wizualnie odróżnia się od innych.

Tego rodzaju zmiany zostały wprowadzone przez masoretów (Wikipedia - Masoreci) – skrybów z VII-IX wieku, którzy dokonali standardyzacji tekstu biblijnego – by podkreślić znaczenie niektórych wersetów. Aby zwój był koszerny, całość pisania i ułożenia tekstu na arkuszach musi być wykonana dokładnie według określonych reguł.

Pisanie Tory to święte zadanie. Przygotowując się do niego, skryba zanurza się w mykwie (rytualnej łaźni). Przed rozpoczęciem nowego zwoju recytuje tekst wyrażający jego zamiar – napisanie zwoju w świętym celu. Sprawdza, czy jego narzędzia (pióro i atrament) nadają się do tej pracy – na skrawku pergaminu pisze słowo „Amalek”, a następnie wielokrotnie je przekreśla, by spełnić nakaz o wymazaniu imienia Amaleka, biblijnego wroga narodu żydowskiego (5 Mojż. 25:17-19).

Skryba nie może pisać zwoju Tory z pamięci, lecz posługuje się książką o nazwie tikkun (przewodnik poprawności). W przypadku innych przedmiotów rytualnych można uczyć się tekstu na pamięć. Za każdym razem, kiedy skryba pisze imię Boga, skupia się na tym zadaniu poprzez wypowiedzenie głośno intencji uwielbienia Boga za pomocą napisania świętego imienia.

Istnieje jeszcze jeden przedmiot rytualny pisany przez skrybów – megilla (Księga Estery), którą czyta się podczas Purim. Oprócz tego skrybowie piszą też dokumenty prawne takie jak get (papiery rozwodowe) czy ketuba (kontrakt małżeński). Wszystkie one wymagają trzymania się ściśle pewnych form opartych na tradycji. Skryba może sobie pozwolić na bardziej artystyczne podejście tylko w przypadku kaligrafii i ozdób na kontrakcie małżeńskim. W tej sytuacji kreatywność wypełnia zasadę hiddur micwa – uwydatnia radosne przykazanie poprzez upiększenie przedmiotu związanego z jego wypełnianiem.

KTO MOŻE BYĆ SKRYBĄ?

Talmud powiada, że nie można używać zwojów pisanych przez określone grupy, na przykład kobiety lub osoby nieletnie. Zasada ta oparta jest o 5 Mojż. 6:8-9, gdzie podane są polecenia o przywiązywaniu nauk Bożych do ręki i ich pisaniu. Według tradycyjnego zrozumienia tylko ci, którzy są zobowiązani do przywiązywania nauk na ręce – czyli do noszenia filakteriów – mogą pisać Torę. Innymi słowy, soferem może być tylko dorosły Żyd.

Późniejsi komentatorzy odnoszą obowiązek studiowania Tory do jej pisania. Rodzi to następujące pytanie: ponieważ w tradycji kobiety nie musiały jej rozważać, czy to zabrania im pisania zwoju, czy jedynie zwalnia je od tej czynności? Dziś uznaje się, że kobiety studiują Torę i niektórzy uważają, że daje im to również prawo do jej pisania. Ponadto zwolennicy tego podejścia argumentują, że wielu komentatorów w przeszłości nie umieszczało kobiet na liście osób, którym nie wolno podejmować tego świętego zadania.

Dziś większość skrybów to mężczyźni – ortodoksyjni Żydzi, choć jest też niewielka liczba skrybów-kobiet oraz mężczyzn o podejściu liberalnym.

Biblia wspomina o „rodzinach pisarzy” (1 Kron. 2:55), które być może były szkołami i bractwami, gdzie można było uczyć się tej sztuki poprzez terminowanie. Współcześni skrybowie również uczą się w podobny sposób i zdobywają certyfikaty organizacji zrzeszających profesjonalistów. Co ciekawe, dziś istnieje nieformalny ruch kobiet-tradycjonalistek, które w tajemnicy poznają to święte rzemiosło i wzajemnie się uczą. Te poszerzające się kręgi skrybów wskazują na ich ważność we współczesnym judaiźmie.


Na podstawie:
myjewishlearning.com - The Making of a Torah Scroll

Następny | Poprzedni

Skomentuj

Zaloguj się aby skomentować Opcjonalny login poniżej.

Szabat Szalom - komentarze

Romek

Romek

03. listopada, 2017 |

Jak powszechnie wiadomo, Strażacy To fajne chłopaki.
Sam mam wielką przyjemność zaliczać się do tego grona.
Uważam, że to...

Romek

Romek

22. października, 2017 |

"Rabin Schmuel Rabinowitch, rabin Muru Zachodniego i Świętych miejsc Jerozolimy":.
Ciekawa sprawa.
Za chwilę może będzie;
"Rabin...

Romek

Romek

14. października, 2017 |

Hmm,
ja w tym roku mogę oddać kilka cm wody z poziomu gruntu. Tak z 1 metr. Nie wiem czy bedzie opłacało się przetransportować do...

ireneusz glab

ireneusz glab

19. czerwca, 2017 |

W polskich mediach nie natknąłem się na news'a opisującego to wydarzenie. Czesi zawsze byli inni względem pozostałych Słowian, ale...

dak

dak

06. maja, 2017 |

Trasa mykw już została otwarta. Przeszedłem ją w marcu :)...