STAROŻYTNA BRAMA W GALILEI – ZWIĄZEK Z BIBLIJNYM DAWIDEM?

Opracowanie Kasia Śmiałkowska | Opublikowane w piątek, 20 lipca 2018

10 lipca ogłoszono odkrycie w Galilei bramy miejskiej, przez którą być może przechodził król Dawid w drodze po swoją oblubienicę. Znajduje się ona niedaleko Betsaidy.

Prof. Rami Arav, dyrektor wykopalisk, opowiada: „To największa i najlepiej zachowana brama [w Izraelu].” Tegoroczne wykopaliska potwierdzają, że Betsaida, aramejska osada, obejmuje również jedną z najstarszych w Izraelu wież wbudowanych w mury miejskie.

„W całej archeologii Ziemi Izraelskiej od X do VIII w. p.n.e. nie ma ani jednej wieży w murach miejskich. Izraelici tak nie budowali. Tutaj mamy pierwszy przykład wież otaczających miasto w Izraelu” – mówi prof. Arav.

Brama z okresu Dawida była w użyciu od około XI w.p.n.e. aż do roku 920 p.n.e., kiedy to osadę zniszczono. Geszur, miasto obronne z dobrze zachowanym pałacem królewskim, zasiedlono ponownie po roku 875 p.n.e. Zatem przez około 50 lat miasto było zrujnowane i niezamieszkane.

W miejscu wykopalisk można zobaczyć pozostałości osady z epoki brązu, sprzed 3500 lat, w postaci dolmenów. Podczas prac odkryto ślady dobrze prosperującej społeczności hellenistycznej. Oprócz bramy i murów w bieżącym roku badano również, co znajduje się pod podłogą rzymskiej świątyni, odkrytej podczas ubiegłego sezonu. Świątynia była prawdopodobnie poświęcona kultowi Julii, córki Cezara Augusta, wspomnianej przez Flawiusza.

{Więcej o dolmenach: Wikipedia - Dolmen}

Są tu również pozostałości społeczności żydowskich z okresu hasmonejskiego i herodiańskiego, a także okupacji we wczesnym okresie rzymskim, osady w czasach Mameluków i wioski w późnym okresie osmańskim.

{Więcej o Mamelukach: Wikipedia - Mamelucy}

Betsaida znajduje się na północ od Jeziora Galilejskiego; znana jest z cudu z chlebami i rybami dokonanego przez Jezusa, a zapisanego w Ewangeliach Jana i Mateusza. Tysiące lat wcześniej, jak przypuszcza prof. Arav, miejscowość ta mogła nazywać się Tzer (jedyna wzmianka znajduje się u Jozuego 19:35) i była historyczną stolicą biblijnego Geszur.


Lokalizacja Geszur


Brama z XI-X wieku p.n.e. odkryta w Betsaidzie


Mury miejskie z XI-X wieku p.n.e. odkryte w Betsaidzie. Widoczny jest duży kamień, który sturlał się podczas trzęsienia ziemi tydzień wcześniej.

MAŁŻEŃSTWO Z KOBIETĄ Z GESZUR ŁĄCZY DWA KRÓLESTWA

Już w XI i X wieku p.n.e., w czasach Saula, Dawida i Salomona, Betsaida była sercem niewielkiego królestwa Geszur zamieszkanego przez Aramejczyków.

Poprzez umotywowane politycznie małżeństwo Maachy, córki króla Geszur – Talmaja z królem Dawidem, Betsaida sprzymierzyła się z izraelskim władcą i jego dynastią. (Warto tu zauważyć, że jedyny historyczny dowód istnienia króla Dawida – stela z Tel Dan, spisana po 870 r. p.n.e. i wspominająca o zwycięstwie nad „domem Dawida” – została odkryta w innej aramejskiej osadzie na północy Izraela.)

{Więcej o steli z Tel Dan: Wikipedia - Stela z Tel Dan}

Maacha była matką Absaloma, który zabił swojego przyrodniego brata Amnona i uciekł do ziemi swojej matki – do Geszur.

2 Samuelowa 13:37:
„Absalom zaś, uciekłszy, przybył do Talmaja, syna Ammihuda, króla Geszur. Dawid zaś opłakiwał swego syna całymi dniami.”
Związki między królestwami zostały odnowione, kiedy córka Absaloma, Maacha, wyszła za mąż za Rechabeama, który był synem Salomona i królem Judy.

2 Kronik 11:18-22:
„A Rechabeam pojął za żonę (...) Maachę, córkę Abszaloma, i ta urodziła mu Abiasza, Attaja i Zizę, i Szelomita. Rechabeam zaś miłował Maachę, córkę Abszaloma, bardziej niż inne swoje żony i nałożnice (...) Jako pierwszego księcia wśród braci wysunął Rechabeam Abiasza, syna Maachy, chciał bowiem, aby on został królem.”

Prof. Arav opowiada z uśmiechem, jak wyobraża sobie królewskie zaloty: król Dawid wszedł przez bramę, by spotkać się z królem Geszur i poprosić o rękę jego córki. Maacha popatrzyła na niego – wydawał się jej „nieokrzesanym” człowiekiem z gór, ale mimo wszystko się zgodziła. „Kopiemy więc w bramie, przez którą wszedł Dawid” – śmieje się profesor.

Tegoroczne wykopaliska koncentrują się na bramie miejskiej i na murach, które otaczały osadęw X-VIII wieku p.n.e. i gdzie znajduje się pierwsza zachowana wieża strażnicza. Wieże były rozmieszczone co 20 metrów na murach.

Zdaniem profesora ciekawe jest to, że Aramejczycy i Izraelici budowali wówczas mury miejsce w dwóch odmiennych stylach. W osadach izraelskich nie ma śladu wież strażniczych. Niemniej jednak w innych miejscach Ziemi Świętej wieże budowano i dlatego syn Dawida, Salomon, mógł napisać w Pieśni nad Pieśniami 8:10: „Ja jestem murem, a moje piersi są jak wieże.”

Inne biblijne związki są nieco luźniejsze – na przykład Tzer (Ser), nazwa osady. Pojawia się ona tylko raz w wersecie z Księgi Jozuego 19:35:

„Warownymi grodami są tutaj: Siddim, Ser, Chammat, Rakkat, Kinneret...”

Septuaginta, grecki przekład z hebrajskiego z III wieku, zmienia pisownię wielu nazw w tym wersecie, między innymi wstawiając „Tsor” (Tyr) na miejsce „Tzer”.

Profesor Arav sądzi jednak, że jeśli pominąć hebrajską wokalizację i wziąć pod uwagę, że niektóre litery, takie jak resz i dalet, były niejednokrotnie mylone podczas redagowania Biblii, być może werset z Jozuego wskazuje na cztery wioski rybackie, w tym być może Tzed, co mogłoby być wczesną formą nazwy Beit-Tzaida, hebrajskiej wersji biblijnej Betsaidy.


Wykopaliska w Betsaidzie, źródło: timesofisrael.com


Na podstawie:
timesofisrael.com - Ancient city gate uncovered in the Galilee may have tie to biblical King David


GESZUR W BIBLII

2 Samuelowa 3:1-2: „Dawidowi urodzili się w Hebronie synowie: jego pierworodnym był Amnon z Achinoam Jezreelitki. Jego drugim synem był Kileab z Abigail, dawnej żony Nabala z Karmelu, trzecim Absalom, syn Maachy, córki Talmaja, króla Geszur.”

Nazwa „Geszur” znajduje się przede wszystkim w źródłach biblijnych i uważa się, że oznacza „twierdza lub forteca”. Według Biblii miejsce to znajdowało się niedaleko Baszanu, obok prowinci Argob:

„Jair, syn Manassesa, zajął cały obwód Argob aż do granicy Geszurytów i Maachatytów. Tę część Baszanu nazwał od swego imienia: "Sioła Jaira"; tak nazywa się do dnia dzisiejszego.” (5 Mojż. 3:14)

Geszur był również blisko Aramu czyli Syrii:

„[Absalom] złożył ślub, gdy przebywał w Geszur w Aramie.” (2 Sam. 15:7, 8)

„Lecz Geszur i Aram odebrali im Sioła Jaira, Kenat z jego osiedlami, razem sześćdziesiąt grodów; wszystkie one należały do synów Machira, ojca Gileada.” (1 Kron. 2:23)

Biblia mówi również, że teren ten przydzielono połowie plemienia Manassesa, która osiedliła się po wschodniej stronie Jordanu, ale jego mieszkańców, Geszurytów, nie dało się wypędzić:

„Lecz synowie izraelscy nie wypędzili Geszurytów i Maachatytów, tak że Geszuryci i Maachatyci mieszkają między Izraelitami aż do dnia dzisiejszego.” (Jozue 13:13)

W 1 Sam. 27:8 czytamy, że Dawid podjął atak przeciwko Geszurytom, kiedy stacjonował w Syklag w królestwie Gat.

„Dawid wyprawiał się wraz ze swoimi wojownikami i czynili wypady na Geszurytów, Girzytów i Amalekitów; ci bowiem zamieszkują ziemię, która się ciągnie od Telam aż do Szur i aż do Egiptu.”

W czasach panowania Dawida nad Izraelem Geszur było niezależnym królestwem aramejskim; Dawid ożenił się z Maachą, córką Talmaja, króla Geszur:

„Jego drugim synem był Kileab z Abigail, dawnej żony Nabala z Karmelu, trzecim Absalom, syn Maachy, córki Talmaja, króla Geszur.” (2 Sam. 3:3)

„Trzeci Absalom, syn Maaki, córki Talmaja, króla Geszuru, czwarty Adoniasz, syn Chaggity.” (1 Kron. 3:2)

Syn Maachy, Absalom, uciekł do rodzinnego miasta swojej matki po zamordowaniu swojego przyrodniego brata i najstarszego syna Dawida, Amnona. Pozostał tam przez trzy lata, aż do ponownego przyjęcia przez Dawida.

„Absalom zaś, uciekłszy, przybył do Talmaja, syna Ammihuda, króla Geszur. Dawid zaś opłakiwał swego syna całymi dniami. Gdy zaś Absalom po swojej ucieczce przyszedł do Talmaja, króla Geszur, i przebywał tam już trzy lata, zatęskniło serce Dawida za spotkaniem z Absalomem, gdyż pocieszył się już po śmierci Amnona.” (2 Sam. 13:37, 38)

„Po upływie czterech lat rzekł Absalom do króla: Wybieram się, aby dopełnić w Hebronie ślubu, jaki złożyłem Panu, gdyż twój sługa złożył ślub, gdy przebywał w Geszur w Aramie, tej treści: Jeżeli Pan pozwoli mi powrócić do Jeruzalemu, to złożę hołd Panu.” (2 Sam. 15:7,8)

Od IX wieku p.n.e. Geszur nie pojawia się w zapisach historycznych.


Na podstawie:
Wikipedia - Geshur

 

Następny | Poprzedni