10 Słów. Syloe w Tykocinie

„Nigdy sam nie siedź w kokpicie,
tnąc strumień życia,
tyle współrzędnych do kontroli,
by poziom trzymać.
Tuż obok – JESTEM”

Tydzień prób mija szybko, jego zwieńczeniem ma być wizyta w Tykocinie, w Wielkiej Synagodze w Tykocinie. Pierwszy raz nowy program „10 Słów” zostanie zaśpiewany w miejscu, gdzie przez setki lat [początek synagogi datuje się na 1642 r.] gromadzili się potomkowie tych, którzy jako pierwsi usłyszeli słowa z kamiennych tablic.

Zajeżdżamy przed synagogę, z tyłu parkingu dom, w którym urodził się Markus Mordechaj Zamenhof, ojciec Eliezera Lewiego czyli Ludwika Łazarza Zamenhofa, twórcy międzynarodowego języka, który oznajmił światu pod pseudonimem Doktoro Esperanto [„mającego nadzieję doktora”]. Zamenhof to rodzina ludzi rozmiłowanych w poznawaniu języków, czyżby echo setek lat obcowania ze słowem?

Wchodzimy do synagogi, wejście prowadzi przez przybudówkę, która kiedyś pełniła funkcję chederu [szkoły dla żydowskich chłopców] – będziesz nauczał swoich synów (Pwt 11:19).

Kilka schodów w dół i jesteśmy w głównej części, jak się okazuje obniżenie posadzki nie jest przypadkowe – Z głębokości wołam do ciebie Panie (Psalm 130).

Zaczynamy się rozglądać, na wschodniej stronie Aron HaKodesz [święta arka, skrzynia], czyli miejsce gdzie naród księgi przechowywał to, co dla nich szczególnie cenne, księgę właśnie, zwoje słów będących zapisem spotkania człowieka z Jestem. Gdyby nauka Twoja nie była moją rozkoszą, zginąłbym już był w nieszczęściu moim. Nigdy nie zapomnę przykazań Twoich, bo w nich dajesz mi życie (Psalm 119:92-93).

fot. Daniel Iwaniak

Pośrodku synagogi wielkich rozmiarów bima, miejsce skąd odczytywano słowa księgi. Jej sklepienie, niebieskie obrazuje firmament ze złotymi gwiazdami. W ogóle zdobnictwo synagogi powściągliwe, nie absorbujące uwagi. Delikatne motywy roślinne oplatają wypisane na ścianach słowa modlitw i Psalmów.

„Żadna ludzka ręka
Żaden kunszt nie odda
Wiekuistej chwały Nieśmiertelnego…”
– zaśpiewa Syloe.

Jest piątek, zbliża się ku wieczorowi. Gdyby historia potoczyła się inaczej, miejsce w którym jesteśmy zaczęłoby się napełniać żydowskimi mieszkańcami Tykocina, zbliża się Szabat. „Pójdź przyjacielu a wezwij oblubienice. Nastaje Szabat, przyjmij go godnie i strzeż. Czcij go słowem wybranym. Bóg, który jest jedynym, nam go oznajmił. Pan nasz jest jedyny i Jego imię jest jedyne. Jedyne w sławie majestacie i czci.” To słowa jednej z zapisanych na ścianach synagogi modlitw.

Ale żydowscy mieszkańcy Tykocina nie przybędą na Szabat.

24 sierpnia 1941 r. Miejski herold Jabłoński, którego wszyscy znali, chodzi po ulicach ogłaszając: „Wszyscy Żydzi muszą się stawić jutro rano punktualnie o godzinie 6 na rynku. Nikogo nie może zabraknąć.” Wszyscy Żydzi zebrani na rynku zostali zabrani przez Hitlerowców do lasu w pobliżu Łopuchowa, gdzie kazano im się rozebrać i wykopać dół. Gdy skończyli kopanie, zaczęto do nich strzelać, a oni wpadali do dołów. Wszystkich 1700 Żydów z Tykocina zabito jednego dnia. (Na podstawie wspomnień Mashy Kapica, żony Abrahama, mieszkańca Tykocina, który przeżył wojnę.)

Boże mój , Boże mój, czemuś mnie opuścił?
Daleko odszedłeś od ratowania mnie, od słów jęku mego.
[…] Naśmiewają się ze mnie wszyscy, którzy mnie widzą
Krzywią usta i kiwają głową:
Zaufał Panu! Niech go wyzwoli,
Niech go ocali, skoro w tym człowieku upodobał sobie.
[…] Na Tobie polegałem od urodzenia,
od łona matki mojej moim Bogiem Ty jesteś.
Nie oddalaj się ode mnie, bo nieszczęście blisko
I nikogo, kto by dopomógł.
Otoczyło mnie byków stado,
Potężne byki z Baszan obległy mnie (Psalm 22).

Nie zabijaj – powiedział Pan do Mojżesza, a  przez niego do Izraela, a przez Izraela do każdego człowieka, który na obraz i podobieństwo Boga został uczyniony.

fot. Daniel Iwaniak

Przerażająca łatwość niszczenia – kilkusetletnia historia żydowskiej społeczności zniszczona w jeden dzień. Przerażająca łatwość niszczenia. Z jednej strony wytrwały trud budowania, z drugiej strony wystarczy chwila, by…

„Poznałeś dobro, poznałeś zło
Poznałeś wiarę, nadzieję, miłość
Panujesz nad ziemią – panuj nad sobą
Słowem nie zabijaj.”
– usłyszą słuchający Syloe.

I choć żydowskie życie tu w Tykocinie ustało, to jednak ono wciąż trwa i odradza się zgodnie ze słowem: W owym dniu podniosę upadającą chatkę Dawida i zamuruję jej pęknięcia, i podźwignę ją z ruin, i odbuduję ją jak za dawnych dni… (Amos 9:11)

Bo, jak zapewnia Psalm 118 głos radości i zwycięstwa w namiotach ludzi sprawiedliwych.

Zbliża się 17.30 czas rozpoczęcia koncertu Syloe. Kończymy przyglądanie się synagodze i wsłuchiwanie w historie Tykocina. Zaczyna Kornel. Przypomina, że jesteśmy w muzeum, czyli w czymś co z natury rzeczy jest tylko wspomnieniem tego co było. Życzy nam wszystkim, aby wiara w Boga, Jego słowo nie stała się tylko wspomnieniem. Wszyscy już na swoich miejscach, Kornel zbliża się do końca zapowiedzi…

„Przed Państwem chór Syloe, z nowym programem zatytułowanym ‘10 Słów’, zapraszamy.”