Współcześni miłośnicy wina nie są jedynymi, którzy w swoich luksusowych winach lubią wyczuć nuty wanilii.

Naukowcy z Uniwersytetu w Tel Awiwie i Urzędu ds. Zabytków (IAA) byli niedawno zaskoczeni odkryciem organicznych pozostałości tej egzotycznej, drogiej (nawet do dziś) przyprawy na dzbanach z winem odnalezionych podczas wykopalisk w Parku Narodowym Miasta Dawida, znajdującym się w jerozolimskiej dzielnicy Silwan.

Odkrycie wskazuje, że wino było wzbogacone wanilią, i fantastycznie ilustruje, jakie luksusowe produkty docierały do Jerozolimy, prawdopodobnie z Indii i okolic, dzięki jej strategicznemu położeniu na międzynarodowym szlaku handlowym.

Proces „leżakowania” czyli dojrzewania wina w beczkach wykonanych z dębu, znany od czasów rzymskich, nadaje winu słabo wyczuwalną waniliową nutę dzięki związkowi chemicznemu waniliny, który znajduje się w dębie. Badacze z Izraela twierdzą jednak, że w wyniku analizy pozostałości znaleziono trzy różne cząsteczki, które razem wskazują na „odcisk palca” pochodzący od samej wanilii, co nie pozostawia wątpliwości co do pochodzenia tych śladów.

Ich badania opisują wyniki testów chemicznych, które pozwoliły zidentyfikować pozostałości tych molekuł, zachowane w maleńkich przestrzeniach na ściankach ceramicznych naczyń.

„Znaczniki waniliowe są niezwykłym znaleziskiem, zwłaszcza w świetle pożaru, który miał miejsce w budynkach, w których znaleziono dzbany” – powiedziała Ayala Amir, doktorantka na Wydziale Archeologii i Kultur Starożytnego Bliskiego Wschodu Uniwersytetu w Tel Awiwie. „Wyniki analizy pozostałości organicznych pozwalają mi z całą pewnością stwierdzić, że dzbany zawierały wino i że było ono doprawione wanilią.”

Dyrektor Urzędu ds. Starożytności Eli Eskozido zauważył, że nowe narzędzia naukowe wciąż wnoszą informacje do badań archeologicznych przeszłości.

Odkrycie wanilii jest najwyraźniej związane z międzynarodowym szlakiem handlowym, który przebiegał przez Negew w VII wieku p.n.e., początkowo pod auspicjami imperium asyryjskiego, a później prawdopodobnie jego spadkobierców, Egipcjan, a być może nawet Babilończyków – twierdzą badacze.

Dzbany z winem, datowane na czasy króla Sedekiasza – koniec okresu świetności Królestwa Judy – zostały odkryte w pomieszczeniach magazynowych budynków w dwóch różnych wykopaliskach archeologicznych w Mieście Dawida. Dwa budynki, które odkryto podczas wykopalisk, zostały zniszczone podczas babilońskiego najazdu na Jerozolimę w 586 r. p.n.e. Rozbite dzbany odkryto wewnątrz pomieszczeń, pod zawalonym budynkiem.

Jedno z wykopalisk, prowadzone przez Urząd ds. Starożytności, znajduje się na wschodnich zboczach wzgórza Miasta Dawida; drugie – pod wspólnym kierownictwem Urzędu i Uniwersytetu w Tel Awiwie – na parkingu Givati, na zachód od wzgórza.

Przebadano osiem dzbanów z obu budynków i we wszystkich znaleziono wyraźne dowody na przechowywanie wina.

Znaleziska, w tym wanilia użyta do produkcji wina, wskazują, że elity związane z siedzibą administracyjną Królestwa Judy, mieszkające w okolicznych dzielnicach, prowadziły dostatnie życie.

Na parkingu Givati odkryto zestaw ponad 15 dzbanów w najbardziej wysuniętym na wschód pomieszczeniu na parterze, które mogło być piwnicą na wino w imponującym dwupiętrowym budynku. Archeolodzy uważają, że budynek ten mógł służyć jako biuro wysokich urzędników królestwa.

Inne naczynia do przechowywania płynów, w tym jedno bardzo duże, również znaleziono w pomieszczeniu, które było tak pełne przedmiotów, że – jak twierdzą badacze – ludziom trudno byłoby się w nim poruszać.

„Te znaleziska mówią nam, że mieszkańcy Jerozolimy pod koniec VII wieku p.n.e. na tym obszarze byli ludźmi zamożnymi, związanymi z handlem międzynarodowym i handlem w Arabii Południowej” - powiedział jeden z badaczy. „Mogli oni pozwolić sobie na prestiżowe rzeczy, które były wówczas dostępne, i byli związani z ówczesnymi trendami. Nie wiem, jak smakowało wtedy wino, ale na pewno było w tamtych czasach uważane za trunek wysokiej jakości.”

Imprezy i ceremonie towarzyskie, podczas których pito wino, były wówczas powszechne także w wielu innych kulturach Grecji i wschodnich imperiów. Wzmianki o winie pojawiają się wielokrotnie w Biblii, np. w Psalmie 104:15, gdzie Bóg jest błogosławiony jako twórca wina, które rozwesela serce człowieka:

Sprawiasz, że rośnie trawa dla bydła I rośliny na użytek człowieka, by dobywał chleb z ziemi
I wino, które rozwesela serce człowieka, oliwę, od której lśni się oblicze, I chleb, co wzmacnia serce człowieka.

… oraz w Księdze Amosa 6:1-7, gdzie prorok Amos upomina „beztroskich na Syjonie”:

Wylegują się na łożach z kości słoniowej i rozciągają się na swoich dywanach (…) Piją wino z czasz ofiarnych i namaszczają się najlepszymi olejkami, lecz nie boleją nad zgubą Józefa.

Na uchwytach niektórych dzbanów widoczne są odciski pieczęci w kształcie rozety, co wskazuje, że naczynia i ich zawartość stanowiły część królewskiej administracji Królestwa Judy, a liczba dzbanów i odcisków na nich wskazuje na gospodarcze znaczenie wina i zwyczaju jego picia jako narzędzia wyrażania statusu i władzy.

„Dzbany te stanowiły część systemu podatkowego powszechnego w całej Judei w VII wieku p.n.e.” - powiedział jeden z archeologów.

Kolekcja dzbanów z VI w. p.n.e. po odrestaurowaniu (źródło: The Times of Israel)

Rekonstrukcja dzbanów (źródło: The Times of Israel)

Dzbany z VI w. p.n.e. znalezione w Mieście Dawida (źródło: The Times of Israel)

Rekonstruowanie dzbanów (źródło: The Times of Israel)

Rozetka na uchwycie dzbana – wzór wiązany z administracją królewską w Królestwie Judzkim (źródło: The Times of Israel)

Rozetka na uchwycie dzbana (źródło: City of David Ancient Jerusalem)