W BANIAS ODKRYTO NAJSTARSZY CHRZEŚCIJAŃSKI KOŚCIÓŁ W IZRAELU

opracowanie: Kasia Śmiałkowska

publikacja: 06 listopad 2020

U stóp zapierających dech w piersiach wodospadów w malowniczym rezerwacie przyrody Banias na północy Izraela odkryto jeden z najwcześniejszych kościołów w kraju. Unikatowy kościół bizantyjski z około 400 roku n.e. zbudowano ponad rzymską świątynią Pana, greckiego boga, od którego park wziął swoją nazwę.

„Chrześcijańscy budowniczowie z IV-V wieku przystosowali rzymską świątynię pogańską do potrzeb stosunkowo nowej religii” – powiedział prof. Adi Erlich z Uniwersytetu w Hajfie, ogłaszając znalezisko.

Prof. Erlich wysunął hipotezę, że kościół został zbudowany w celu upamiętnienia znaczących interakcji Jezusa z Piotrem – który rozpoznał swojego nauczyciela jako Mesjasza; jak udokumentowano, miały one miejsce w okolicy zwanej za czasów Jezusa Cezareą Filipową.

Według niektórych tradycji chrześcijańskich to właśnie w tym regionie Jezus wypowiedział słynne zdanie: „ty jesteś Piotr, i na tej opoce zbuduję Kościół mój, (…) i dam ci klucze Królestwa Niebios”, które jest zapisane w Ewangelii Mateusza 16:18.

Lokalizacja wykopalisk jest wyjątkowa, ponieważ łączy klif, jaskinię, źródła i taras, który powstał w starożytności na skutek zawalenia się części klifu, na którym zbudowano świątynię. Prof. Erlich powiedział, że około III wieku p.n.e. w pobliżu jaskini i źródła rozpoczął się kult bożka Pana. Świątynia została zbudowana około 20 roku p.n.e. Około 320 roku n.e. miejsce to stało się ważnym ośrodkiem chrześcijańskim z własnym biskupem.

Wysoce stylizowaną świątynię na świeżym powietrzu, ozdobioną klasyczną rzymską architekturą i małym basenem pośrodku, można z dużym prawdopodobieństwem identyfikować jako świątynię bożka Pana dzięki dedykacji wyrytej na ołtarzu poświęconym bogu pasterzy, muzyki i seksu. Pierwotna architektura rzymskiej świątyni została schrystianizowana i zamieniona w kościół.

Wśród chrześcijańskich znalezisk były małe krzyże zdobiące mozaikową posadzkę kościoła. Symbol krzyża stał się powszechny w ikonografii chrześcijańskiej po panowaniu Konstantyna w połowie IV wieku. Jedna z nisz w pogańskiej świątyni, w której być może znajdował się posąg Pana, została przekształcona w absydę kościoła.

Odkryto także „bardzo interesujący kamień” – jak określił to prof. Erlich: jest on usiany wyrytymi krzyżami. Były to najprawdopodobniej graffiti na kształt „Byłem tu”, wyryte w skale przez pielgrzymów, którzy odwiedzali to miejsce w VI-VII wieku.

W pewnym momencie swojego istnienia kościół został uszkodzony w wyniku trzęsienia ziemi, ale odnowiony go w VII wieku.

Dyrektor ds. dziedzictwa i archeologii Israel Nature and Parks Authority, dr Iosi Bordowicz, powiedział, że Park Narodowy Banias jest pełen oszałamiającej archeologii, która obejmuje czasy od okresu rzymskiego do ery krzyżowców.

Dodał, że znaleziska zostaną zakonserwowane i udostępnione wielu tysiącom turystów z całego świata, którzy – kiedy nie ma pandemii – odwiedzają te przepiękne wodospady.

Lokalizacja Banias (źródło: Wikipedia - Banias)