Żydzi w XIII-wiecznej Anglii lubili śledzie i kurczaki, nie jedli wieprzowiny, nie jedli tylnych części zwierząt i mieli osobne garnki na mięso i nabiał – a wszystko to zgodnie z wymogami żydowskich przepisów żywieniowych (kaszrut): takich właśnie informacji dostarczyły wykopaliska archeologiczne w Oksfordzie.

Zaledwie kilka lat przed wypędzeniem wszystkich Żydów z Anglii w 1290 r. Żyd imieniem Jacob, syn szanowanego uczonego rabina Mojżesza z Londynu, był właścicielem imponującej posiadłości w Oksfordzie, znanej jako Jacob’s Hall. Osiem wieków później odkrycie latryny w tym budynku umożliwiło niesamowity wgląd w żydowskie życie tamtych czasów. Być może nie jest zaskoczeniem to, że nie wydaje się ono zbytnio różnić od dzisiejszego – przynajmniej jeśli chodzi o jedzenie.

„Około trzech lat temu istniały plany budowy w pewnym miejscu w Oksfordzie, dosłownie w samym sercu miasta” –powiedziała dr Julie Dunne z Uniwersytetu w Bristolu.

„Moja koleżanka spędziła sporo czasu na przeglądaniu „Spisu setek” –średniowiecznego spisu nieruchomości, w którym każdy dom był odnotowywany do celów podatkowych” – opowiada dr Dunne. „Udało jej się ustalić, że ten konkretny obszar Oksfordu był zamieszkany przez społeczność żydowską i mogliśmy dowiedzieć się, który dom należał do danej rodziny”.

Dr Dunne, główna autorka artykułu niedawno opublikowanego w czasopiśmie Archaeological and Anthropological Sciences, wyjaśniła, że archeolodzy zlokalizowali latrynę domu z odpowiedniego okresu, która obejmowała wysypisko śmieci, a także głębszą i starszą warstwę sięgającą okresu anglosaskiego.

„Przede wszystkim znaleźliśmy wiele kości zwierzęcych. W zwykłym zbiorowisku w średniowiecznym gospodarstwie domowym w Anglii można znaleźć typowe zwierzęta udomowione, takie jak krowa, owca i koza, świnia i drób” – zauważyła dr Dunne.

„To, co było naprawdę interesujące, to fakt, że tutaj świnia była całkowicie nieobecna, podczas gdy była ogromna ilość gęsi i kości kurczaka. To pierwszy przypadek, kiedy tego rodzaju zbiorowisko zostało znalezione w Wielkiej Brytanii.”

Naukowcom udało się zidentyfikować dodatkowe elementy zgodne z żydowskimi prawami żywieniowymi.

Archeolodzy odkryli kilka fragmentów nieszkliwionych garnków ceramicznych, typowego naczynia do gotowania w tamtych czasach.

„Gdybyś włożył kilka kawałków mięsa do garnka z wodą i zagotował, zobaczyłbyś małe płaskie kuleczki tłuszczu unoszące się na wierzchu. Te kuleczki tłuszczu nazywane są lipidami” – wyjaśnia dr Dunne. „Te tłuszcze są zachowane w ściankach naczynia”.

Analizując kawałki ceramiki, naukowcy byli w stanie określić rodzaj kwasów tłuszczowych, a co za tym idzie, jakie zwierzęta były gotowane w każdym garnku. Garnki znalezione w pozostałościach domu Jakuba były używane tylko do gotowania koszernych zwierząt, z wyjątkiem jednego naczynia, które było używane tylko do nabiału.

„Okazało się, że w fazie żydowskiej w ogóle nie odbywało się przetwarzanie świń. W fazie anglosaskiej miało ono jednak miejsce” – powiedziała dr Dunne.

Ponadto naukowcy zauważyli brak kości tylnych nóg bydła, części zwierzęcia, której nie można jeść zgodnie z prawem kaszrutu.

„Zasugerowało nam to, że zwierzęta zostały zabite zgodnie z żydowskim prawem” – dodała dr Dunne.

Znalezione szczątki ryb również wydawały się zgodne z żydowskimi praktykami. Odkryto kilka ości śledzia, ale nie ma węgorza, popularnego w średniowiecznej Anglii, który nie jest koszerny.

Jakub, syn Mojżesza, zmarł w 1277 r., a majątek został skonfiskowany przez królową Eleonorę Kastylijską. Dwanaście lat później król Edward I wypędził Żydów z Anglii. Formalnie zostali ponownie przyjęci dopiero w 1655 roku przez Olivera Cromwella.

Cztery wieki później ci, którzy osiedlili się w kraju, prawdopodobnie nie jedli wieprzowiny ani nie mieszali mięsa z mlekiem, tak jak nie robili tego ich przodkowie – i jak wielu Żydów nadal tego nie robi dzisiaj, kolejne 400 lat później.

Wykopaliska w latrynie (źródło: The Jerusalem Post)

Inny widok wykopalisk w Oksfordzie (źródło: The Jerusalem Post)

Na podstawie: The Jerusalem Post - 800-year-old toilet reveals: British Jews ate herring, chicken, no pig