W IZRAELU ODKRYTO 3500-LETNI NAPIS Z BIBLIJNEGO KANAANU

opracowanie: Kasia Śmiałkowska

publikacja: 23 kwiecień 2021

Inskrypcja sprzed 3500 lat, niedawno odkryta w Tel Lachish, jest najstarszym pismem, jakie kiedykolwiek znaleziono w Izraelu; daje ona bezprecedensowy wgląd w rozwój pierwszych alfabetów – stwierdziły badania opublikowane w czasopiśmie Antiquity w czwartek, 15 kwietnia 2021 r. Głównym autorem artykułu, a zarazem współdyrektorem wykopalisk w Tel Lachish, jest dr Felix Höflmayer.

Napis ów – połączenie sześciu liter w dwóch odrębnych wierszach – znajduje się na fragmencie ceramiki znalezionym w regionie Szefeli w południowo-środkowym Izraelu.

Artefakt został odkryty w 2018 roku podczas wykopalisk prowadzonych przez Austriacki Instytut Archeologiczny przy Austriackiej Akademii Nauk. „Nasze wykopaliska rozpoczęły się w 2017 roku” – powiedział dr Höflmayer.

Tel Lachish to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Izraelu. Około połowy II tysiąclecia p.n.e. był to ośrodek kananejski.

Według Księgi Jozuego Izraelici zniszczyli Lachisz, podbijając ziemię Izraela pod koniec swej wędrówki po pustyni po wyjściu z Egiptu. Później Lachisz stało się miastem izraelskim, ważnym ośrodkiem w Królestwie Judy, aż do zniszczenia go przez Asyryjczyków w VII wieku p.n.e.

Inskrypcja została bardzo precyzyjnie datowana na 3500 lat temu dzięki licznym pobranym razem z nią próbkom organicznym, takim jak nasiona, co pozwoliło naukowcom na datowanie radiowęglowe.

„W latach trzydziestych XX wieku znaleziono inny napis, który według niektórych może pochodzić sprzed 100 lat wcześniej, ale ponieważ został wykopany tak dawno temu, nie jest możliwe użycie datowania radiowęglowego” – wyjaśnił dr Höflmayer. „Ponadto wielu ekspertów ma wątpliwości co do użytego tam alfabetu”.

Nowe odkrycie jest szczególnie znaczące, ponieważ zmniejsza lukę między najwcześniejszymi przykładami alfabetu odkrytymi w regionie Synaj a nowszymi przykładami alfabetów semickich.

„Wiemy, że wczesny alfabet został wynaleziony na Synaju mniej więcej w XIX wieku p.n.e. Pojawił się ponownie w południowym Lewancie znacznie później, dopiero około XIII i XII wieku, ale nie mieliśmy żadnych wskazówek o tym, co wydarzyło się między tymi dwoma okresami” – zauważył badacz.

Przed odkryciem inskrypcji eksperci uważali, że pismo mogło zostać wprowadzone przez Egipt w Lewancie (jak archeolodzy często określali obszar obejmujący współczesny Izrael, terytoria palestyńskie, części Libanu i Jordanii).

„W późnej epoce brązu, między 1550 a 1200 rokiem p.n.e, region znajdował się pod egipskim imperium” – powiedział dr Höflmayer. „Egipcjanie narzucili swój system administracyjny i własne pismo, a wielu ekspertów uważało, że wczesny alfabet mógł zostać wprowadzony w tym kontekście, ale teraz widzimy, że był już w użyciu co najmniej w XV wieku p.n.e, kiedy nie było tak wielkiej dominacji ze strony Egiptu”.

Dr Höflmayer wyjaśnił, że chociaż litery zidentyfikowane na odłamku ceramiki noszą imiona i tworzą słowa, które mogą brzmieć znajomo dla współczesnego hebrajskiego użytkownika, alfabet nie był alfabetem hebrajskim, ale raczej alfabetem, z którego hebrajski ewoluował wieki później.

Na inskrypcji widnieją litery, które badacze zidentyfikowali jako ayin, bet i dalet, tworząc słowo, zawierające „eved”, które w tamtych czasach, podobnie jak we współczesnym hebrajskim, oznacza „niewolnik”. Drugie słowo odszyfrowane na odłamku to nun-pe-tav, n-p-t, „nektar”.

„Wszystkie alfabety poniekąd wyewoluowały z hieroglifów – fenicki, hebrajski, grecki, łaciński i tak dalej” – zakończył dr Höflmayer. „Teraz wiemy, że alfabet nie został sprowadzony do Lewantu przez panowanie egipskie. Chociaż nie potrafimy jeszcze wyjaśnić, jak to się stało, możemy powiedzieć, że stało się to znacznie wcześniej i w innych okolicznościach społecznych”.

Wykopaliska w Lachisz (źródło: The Jerusalem Post)